phone numbers


به نام خدا
تجهيزات دندان پزشکی

از سير تا پياز دستگاه جرمگيری دندان پزشکی
(Cavitron )

 



مقدمه :
جرمگيري، يکي از ضروري ترين درمان های دندانپزشکي است.
پلاک ميکروبي، مهمترين عامل ايجاد بيماري هاي لثه و پوسيدگي هاي
دنداني است.به علت سطح ناصاف جرمهاي دنداني، تشکيل پلاکهاي
ميکروبي بر روي آنها بيش از دندان است و با مسواک زدن نيز نميتوان
اين پلاکها را حذف کرد. از طرفي، جرمها باعث بوي بد دهان و
بدشکلي دندانها و نيز تخريب لثه ها و لق شدن دندان ميشوند.
از اين رو، بسيار مهم است که جهت جرمگيري و معاينات دوره اي به
طور مرتب به دندانپزشک مراجعه کنيم.

آموزش تعمیرات تجھیزات پزشکي جھاد دانشگاھي علوم پزشکي تھران

انواع جرمهاي روي دندان:
انواع لکه ها و جرمهاي روي دندان به دسته هاي زير تقسيم بندي
ميشوند:

تغيير رنگهايي که بر روي دندان قرار دارد، در واقع پوسيدگي هايي
است که معمولاً به صورت سياه رنگ بر روي دندان مشاهده
ميشود و در حالتهاي پيشرفته، به صورت حفره در ميآيد.

تغيير رنگهايي که در ساختمان خود دندان وجود دارد و معمولاً
دائمي است، با جرمگيري پاک نميشود.

تغيير رنگهاي ناشي از مواد غذايي که به طور معمول مصرف
ميشود و رسوباتي که بر روي دندان تشکيل ميشود،به آن جرم
ميگويند.

آموزش تعمیرات تجھیزات پزشکي جھاد دانشگاھي علوم پزشکي تھران

کاويترون)جرمگير دندان(
از دستگاه کاويترون) (Cavitronبراي جدا کردن و از بين بردن جرم
و پلاک روي دندان و داخل لثه يا شکستن جرم دندان استفاده ميشود.
اساس کار اين دستگاه، امواج اولتراسوند)فرا صوت(است.
دستگاه کاويترون داراي يک هندپيس است که يک قلم بر روي آن
نصب ميشود. هدف کلي در دستگاه کاويترون،مرتعش کردن نوک قلم
است که به وسيله ارتعاش آن،جرمگيري صورت ميگيرد. نوک قلم نصب
شده بر روي هندپيس،در محدوده فرکانسي ٢٥تا ٣٠کيلوهرتز ارتعاش
ميکند. روزنه باريکي در نوک قلم وجود دارد که در هنگام استفاده از
دستگاه، آب از طريق آن به نوک قلم پاشيده ميشود و به دليل
ارتعاش،آب به صورت اسپري پخش شده و حباب تشکيل ميشود.
آب اسپري شده علاوه بر خنک کردن دندان و سرد نمودن قلم، باعث
سايش شده و به عمل جرمگيري نيز کمک ميکند.

آموزش تعمیرات تجھیزات پزشکي جھاد دانشگاھي علوم پزشکي تھران

انواع دستگاههاي جرمگير دندان
جرمگيرهاي دندان از نظر سيستم ايجاد ارتعاش به سه دسته زير تقسيم
ميشوند:

جرم گير اولتراسونيک القايي:
دراين نوع دستگاهها،ارتعاش به وسيله سيم پيچ القايي بدنه و
ورقه هاي مغناطيسي تراکمي قلم کاويترون ايجاد ميشود.

جرمگير اولتراسونيک پيزوالکتريک:
در اين نوع دستگاهها،با استفاده از خاصيت کريستال هاي
پيزوالکتريک مانند کوارتز که با ورود نيروي الکتريسيته به آنها
موجب ايجاد نيروي مکانيکي ميشود، ارتعاش پيوسته اي توليد

آموزش تعمیرات تجھیزات پزشکي جھاد دانشگاھي علوم پزشکي تھران

ميشود که حرکات ارتعاشي قلم به صورت عمودي است و حرکت
افقي ندارد و همچنين کريستال آنها، حرارت کمتري ايجاد ميکند.

جرمگير اولتراسونيک هوايي:
در هندپيس اين نوع دستگاهها،با استفاده از هواي فشرده ارتعاش
ايجاد ميشود و توسط محور مرکزي توخالي که در آن آب در
جريان است، ارتعاش به نوک قلم منتقل ميشود.

آموزش تعمیرات تجھیزات پزشکي جھاد دانشگاھي علوم پزشکي تھران

اجزاي اصلي دستگاه کاويترون
يک دستگاه کاويترون به طور کلي از قسمتهاي زير تشکيل شده است:
جعبه اصلي
هندپيس و قلم
سيستم آب
جعبه اصلي
درون جعبه اصلي دستگاه، بورد الکترونيکي وجود دارد و در جلوي پَنل
آن، ولوم تنظيم قدرت و ولوم تنظيم جريان آب و کليد اصلي روشن و
خاموش دستگاه قرار دارد.ولوم تنظيم قدرت با گردش در جهت
عقربه هاي ساعت،قدرت ارتعاش نوک قلم را افزايش ميدهد و ولوم
تنظيم جريان آب با گردش در جهت خلاف عقربه هاي ساعت، جريان

آموزش تعمیرات تجھیزات پزشکي جھاد دانشگاھي علوم پزشکي تھران

آب خروجي را افزايش ميدهد. بورد الکترونيکي درون جعبه اصلي،
شامل منبع تغذيه، نوسان ساز و تقويت کننده است.
در منبع تغذيه معمولا از يک ترانس کاهنده، ديود، خازن صافي و
رگولاتور استفاده ميشود. برق شهري از طريق کابل برق دستگاه، وارد
منبع تغذيه شده و سپس با يک ترانس کاهنده، ولتاژ آن کاهش مي يابد.
وظيفه رگولاتور نيز که به صورت آي سي است، تثبيت ولتاژ است.
در قسمت نوسانساز، سيگنال سينوسي متناوب با فرکانس ثابت ٢٥يا
٣٠کيلوهرتز توليد ميشود.سيگنال خروجي از نوسان ساز، توان لازم
براي تحريک سيم پيچ هندپيس و ايجاد ميدان مغناطيسي با قدرت بالا
را ندارد؛ به همين خاطر بايد توسط يک تقويت کننده توان، تقويت
شود.

آموزش تعمیرات تجھیزات پزشکي جھاد دانشگاھي علوم پزشکي تھران

به طور کلي در الکترونيک دو نوع تقويت کننده سيگنال وجود دارد:
تقويت کننده دامنه: اين نوع تقويت کننده براي افزايش دامنه
سيگنال و آماده کردن آن براي استفاده در مراحل بعدي و
پردازش سيگنال به کار ميرود.

تقويت کننده توان:اين نوع تقويت کننده، دامنه را تغيير نمي دهد
اما تواني را که ميتوان از سيگنال گرفت افزايش ميدهد.به عبارت
ديگر، مقدار جريان تأمين شده براي مصرف کننده را افزايش
ميدهد.در دستگاه کاويترون، از تقويت کننده توان استفاده
ميشود.

آموزش تعمیرات تجھیزات پزشکي جھاد دانشگاھي علوم پزشکي تھران

هندپيس و قلم
هندپيس از يک محفظه استوانه اي شکل، يک سيم پيچ و قاب که از
اجزاي داخلي محافظت ميکند، تشکيل شده است. يک شيلنگ
باريک و کابل ارتباطي مخصوص،کار انتقال جريان برق و آب را از
دستگاه به هندپيس بر عهده دارند.
هندپيس شامل سيم پيچي است که با اِعمال جريان متناوب به آن،
ميدان مغناطيسي متغيري داخل آن به وجود ميآيد.ورودي هندپيس داراي
يک مسير براي آب و سيمي براي جريان الکتريسيته است.
وقتي آب به هندپيس وارد شد، از دو ورقه هاي متراکم فرومغناطيس که
انتهاي آنها به يکديگر جوش خورده است، عبور کرده و سپس از داخل
مجرايي که روي قلم براي عبور جريان آب تعبيه شده است نيز عبور
ميکند و در نهايت به نوک قلم اسپري ميشود. قطرههاي آب به دليل

آموزش تعمیرات تجھیزات پزشکي جھاد دانشگاھي علوم پزشکي تھران

نيرويي که به آنها وارد ميشود، قابليت تشکيل حباب)(Cavitation
دارند.
نوک قلم، تيز بوده و از جنس فولاد ضد زنگ است. وظيفه قلم اين
است که با فرکانس ٢٥يا ٣٠کيلوهرتز مرتعش شود و بر اثر برخورد
ذرات و مولکولهاي آب که به صورت ضربات مکانيکي به سطح دندان
وارد ميشود، باعث جدا شدن جرمها و پلاکها ميشود. قلمها ميتوانند از
هندپيس جدا شوند و پس از جداسازي، ميتوان آنها را استريل کرد.
جريان الکتريکي از طريق سيم وارد سيم پيچ ميشود و با ورود جريان
متناوب به سيم پيچ، ميدان مغناطيسي متغيري دور ورقه هاي قلم ايجاد
ميشود که باعث تغيير طول اين ورقه ها و در نتيجه، ارتعاش ميشود.

آموزش تعمیرات تجھیزات پزشکي جھاد دانشگاھي علوم پزشکي تھران

حرکت ارتعاشي قلمها هم به صورت عمودي و هم به صورت افقي
است.

ارتعاشات عمودي براي جرمگيري مناسب است اما ارتعاشات افقي در
هنگام برداشتن پلاکهاي زير لثه اي ، سبب خونريزي زيادي ميشود و
بهتر است از نوع پيزوالکتريک به دليل کم بودن ارتعاشات جانبي آن ،
براي برداشتن پلاکهاي زير لثه اي استفاده شود.

در قسمت هندپيس، دو سيم پيچ وجود دارد ؛ يک سيم پيچ براي
تحريک و ايجاد ميدان مغناطيسي و سيم پيچ ديگر که در
مجاورت اين سيم پيچ قرار دارد،سيم پيچ فيدبک يا برگشتي نام
دارد که اين سيم پيچ به دستگاه بر ميگردد و اين امکان را به
وجود ميآورد که دستگاه، فرکانس را بسنجد و فرکانس تحريک
سيم پيچ اوليه روي مقدار موردنظر کاربر، ثابت نگه داشته شود.

آموزش تعمیرات تجھیزات پزشکي جھاد دانشگاھي علوم پزشکي تھران

در بازار قلم هايي وجود دارند که از لحاظ ابعاد، جنس و
ضخامت به گونه اي طراحي و ساخته شده اند که فقط با فرکانس
٢٥يا ٣٠کيلوهرتز مرتعش ميشوند.اگر دستگاه با فرکانس ٢٥
کيلوهرتز کار کند، نوع قلم هم بايد از نوع ٢٥کيلوهرتز باشد و
همچنين اگر دستگاه با فرکانس ٣٠کيلوهرتز کار کند، نوع قلم
بايد ٣٠کيلوهرتز باشد. البته بعضي دستگاهها دوفرکانسي هستند
و هر دو فرکانس را دارند.

نکته: در هنگام استفاده از کاويترون نبايد نوک قلم را بيش از حد
به روي دندان فشار داد؛ زيرا موجب افزايش ميزان گرماي توليد
شده، کاهش ميزان ارتعاش و در نتيجه کاهش ميزان بازدهي
جرمگيري خواهد شد.

همچنين بايد توجه داشت که نوک قلم بيشتر از ١٠ثانيه بر روي
يک محل قرار نگيرد؛ زيرا گرماي بيش از حد باعث آسيب رسيدن

آموزش تعمیرات تجھیزات پزشکي جھاد دانشگاھي علوم پزشکي تھران

به بافت دندان و لثه ميشود.بهترين روش جرمگيري، در نظر گرفتن
٣يا ٤دندان و انجام جرمگيري آنها به طور متوالي است.

سيستم آب
در هنگام کار با کاويترون، بخش عمده اي از انرژي مکانيکي به گرما
تبديل ميشود که باعث گرم شدن هندپيس و بافت دهان مي شود. وظيفه
سيستم آب، خنک کردن اين دو قسمت است.

مسير آب به اين صورت است که ابتدا از مجراي ورودي که
معمولاً پشت دستگاه قرار دارد، وارد دستگاه ميشود و با عبور از
فيلتر، وارد شير برقي)سلونوئيد( ميشود.

وظيفه شير برقي، قطع و وصل کردن جريان آب با فرمان اپراتور
است. بدين منظور براي برقراري جريان آب، از يک پدال پايي
استفاده شده است.

آموزش تعمیرات تجھیزات پزشکي جھاد دانشگاھي علوم پزشکي تھران

پدال از دو قاب فلزي يا پلاستيکي و يک عدد ميکروسوييچ
تشکيل شده است که به وسيله کابل بلندي به صورت فيش يا
مستقيم به دستگاه متصل ميشود.

در مسير آب بعد از شير برقي، يک شير دستي مينياتوري قرار
دارد که براي تنظيم کردن ميزان خروجي آب به کار ميرود. اين شير
دستي با تغيير دامنه سيگنال ارتباط دارد؛ يعني قدرت ارتعاش را
تغيير ميدهد. ولوم اين شير دستي روي پانل جلوي دستگاه قرار
دارد.

بعد از اين شير، آب توسط يک شيلنگ باريک به سمت هندپيس
هدايت خواهد شد و از طريق روزنه اي، آب به نوک قلم اسپري
ميشود.

آموزش تعمیرات تجھیزات پزشکي جھاد دانشگاھي علوم پزشکي تھران

از يک واشر اورينگ)(O-Ringبراي آببندي و جلوگيري از
نشتي آب استفاده ميشود که در صورت خرابي آن، از حد فاصل
قلم و هندپيس، آب نشت خواهد کرد.

در بعضي دستگاهها از سيستم خروجي آب، هوا و بيکربنات
سديم براي برداشتن رنگدانه و پلاک استفاده ميشود.

آموزش تعمیرات تجھیزات پزشکي جھاد دانشگاھي علوم پزشکي تھران

دلايل استفاده از اسپري آب
شستشو: همراه با عمل جداسازي جرم و پلاک از دندان ،
شستشو نيز انجام ميشود.

خنک کردن دندان: اعصاب دندان به ضربه، تراشيدن و گرما
بسيار حساس است و اسپري کردن آب به هنگام جرمگيري باعث
ميشود که از گرما و ضربه جلوگيري شود.

سرد کردن هندپيس: اسپري آب باعث کاهش دماي هندپيس
خواهد شد.

کمک به عمل جرمگيري: حبابهاي ايجاد شده، سطح دندان را
صيقل ميدهند و جرمهاي با ضخامت کم را جدا ميکنند.

آموزش تعمیرات تجھیزات پزشکي جھاد دانشگاھي علوم پزشکي تھران

روش نگهداري دستگاه
قبل از هر نوبت جايگذاري قلم در داخل هندپيس، ميبايست عمل
هواگيري انجام گيرد.

از ضربه وارد شدن به قلم جلوگيري شود.
هرگز بدون آب از قلم استفاده نشود.
به منظور استريل نمودن قلم، از اتوکلاو و يا مواد استريل کننده
استفاده شود و هيچگاه از فور و حرارت خشک استفاده نشود.

آموزش تعمیرات تجھیزات پزشکي جھاد دانشگاھي علوم پزشکي تھران

مشکلات عمده دستگاه
در قسمت منبع تغذيه، معمولاً ديودها و رگولاتورها خراب ميشوند
که بايد تعويض شود.

احتمال سوختن فيوز شيشه اي که در قسمت پشت دستگاه تعبيه
شده وجود دارد که در صورت سوختن آن، برق دستگاه قطع
ميشود.

اغلب ممکن است در قسمتهاي کابل يا سيم پيچ دستگاه اشکال
ايجاد شود که در اين صورت، قسمتهاي مذکور بايد تعويض شود.

در قسمت قلم و هندپيس دستگاه ممکن است ايرادات زير به
وجود آيد:

الف( خراب شدن واشر اورينگ
ب( رسوب گرفتن مسير آب روي قلم
آموزش تعمیرات تجھیزات پزشکي جھاد دانشگاھي علوم پزشکي تھران

پ( جدا شدن تسمه از محل جوش
ت( پيچ خوردن شيلنگ باريک آب؛ به طوري که امکان
برطرف کردن پيچ خوردگي وجود نداشته و بايد کل کابل انتقال
جريان آب و برق به هندپيس تعويض شود.

در قسمت نوسانساز معمولاً ترانزيستور قدرت خراب ميشودکه
بايد تعويض شود.

در سيستم آب معمولاً مشکلات زير وجود ميآيد:
الف(جرم گرفتن و مسدود شدن مسير آب
ب(خراب شدن شير برقي
پ(خراب شدن ولوم
آموزش تعمیرات تجھیزات پزشکي جھاد دانشگاھي علوم پزشکي تھران